वाशिष्ठीच्या पुरावर मात करण्यासाठी चिपळूण पालिकेचा ‘मियावाकी’ पॅटर्न; गोविंदकोट परिसरात घनदाट जंगल

चिपळूण: वाशिष्ठी नदीच्या किनाऱ्यावर वसलेल्या चिपळूण शहराला गेल्या काही वर्षांत कमी होणारे वृक्षाच्छादन आणि वारंवार येणाऱ्या पुराचा मोठा फटका बसला आहे.

या दुहेरी संकटावर मात करण्यासाठी चिपळूण नगरपालिकेने मियावाकी पद्धतीचा वापर करून स्वदेशी वृक्षांची लागवड करण्याचा एक महत्त्वाचा आणि दूरगामी निर्णय घेतला आहे.

हा प्रकल्प केवळ ऑक्सिजन निर्मिती वाढवण्यासाठी नसून, पुराच्या पाण्याचा वेग रोखण्यासाठी आणि नदीकाठच्या जमिनीची धूप थांबवण्यासाठी एक नैसर्गिक संरक्षक भिंत (बायोलॉजिकल बफर) म्हणून कार्य करणार आहे.

या महत्त्वाकांक्षी उपक्रमाची अंमलबजावणी करण्यापूर्वी नगरपालिकेने शास्त्रीयदृष्ट्या जमिनीची पाहणी आणि व्यवहार्यता अभ्यास केला.

यामध्ये पर्यावरणाच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या असलेल्या आणि पुराचा धोका जास्त असलेल्या गोविंदकोट परिसराची निवड करण्यात आली.

जमीन तयार करणे, उच्च घनतेची वृक्षलागवड आणि झाडांच्या वाढीसाठी दररोजची देखभाल अशा विविध टप्प्यांत हा प्रकल्प राबवण्यात येत आहे. विशेष म्हणजे, या कामात पूर्णतः पारदर्शकता राखण्यासाठी नगरपालिकेने ‘रिअल-टाइम स्टेटस’ रिपोर्टिंगची यंत्रणा उभी केली आहे, ज्यामध्ये फोटोंच्या माध्यमातून बारमाही देखरेख केली जात आहे.

या मियावाकी वनराईमध्ये ४,५०० हून अधिक विविध प्रकारच्या वृक्षांची लागवड केली आहे. यामध्ये प्रामुख्याने कोकणच्या दमट हवामानात वेगाने वाढणाऱ्या आणि टिकणाऱ्या स्थानिक प्रजातींना प्राधान्य देण्यात आले आहे.

नदीकाठची माती घट्ट धरून ठेवण्यासाठी बेहडा, अर्जुन, उंबर आणि बांबू यांसारख्या खोल मुळे असलेल्या वृक्षांची निवड केली आहे.

यासोबतच आंबा, फणस, जांभूळ, वडाची आणि पिंपळाची झाडे लावल्यामुळे येथे एक समृद्ध जैवविविधता निर्माण होत आहे. यामुळे पावसाळ्यातील अतिवृष्टी आणि पुराच्या लाटा पेलण्याची क्षमता या भागात निर्माण होणार आहे.

पर्यावरणाच्या दृष्टीने हा प्रकल्प अत्यंत फलदायी ठरणार असून, हे जंगल पूर्णतः विकसित झाल्यावर दिवसाला सुमारे ५,४०० किलो ऑक्सिजनची निर्मिती करेल, असा अंदाज वर्तवण्यात आला आहे.

तांत्रिक यशापलीकडे हा प्रकल्प आता नागरिकांसाठी एक प्रेरणास्थान ठरत आहे.

हवामान बदलाच्या काळात नैसर्गिक आपत्तींना तोंड देण्यासाठी मियावाकी पद्धत कशी प्रभावी ठरते, हे पाहण्यासाठी अनेक नागरिक गोविंदकोटला भेट देत आहेत.

शहरी वनीकरण आणि आपत्ती व्यवस्थापन यांची सांगड घालून चिपळूण नगरपालिकेने राज्यासमोर एक नवा आदर्श ठेवला आहे.