दापोली : तालुक्यातील सर्पमित्रांनी १५ ऑगस्ट २०२५ पासून कोणत्याही प्रकारच्या वन्यप्राणी बचाव कार्य (रेस्यु) थांबविण्याचा महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतला आहे. मात्र, जनजागृती, सामाजिक कार्य आणि वृक्षारोपण यासारखी इतर कामे सुरू राहतील, असे त्यांनी स्पष्ट केले. वनविभागाशी चर्चा करून याबाबत तोडगा निघाल्यावर पुढील निर्णय जाहीर करण्यात येईल, अशी माहिती सर्पमित्रांनी दिली आहे. या निर्णयाची सर्व संबंधितांनी नोंद घ्यावी, असे आवाहन त्यांनी केले आहे.
सर्पमित्रांचे कार्य आणि त्यांचे महत्त्व
सर्पमित्र हे समाजातील एक महत्त्वाचे घटक आहेत, जे साप आणि इतर वन्यप्राण्यांपासून मानवांचे संरक्षण करतात. दापोलीसारख्या ग्रामीण आणि निमशहरी भागात, जिथे वन्यप्राणी आणि मानवी वस्ती यांच्यातील संपर्क वाढत आहे, सर्पमित्रांचे योगदान अमूल्य आहे. साप, बिबट्या, मगर, माकडे यासारखे वन्यप्राणी मानवी वस्तीत शिरल्यास, सर्पमित्र त्यांना सुरक्षितपणे पकडून जंगलात सोडतात, ज्यामुळे प्राण्यांचे आणि मानवांचेही संरक्षण होते.
सर्पमित्रांचे कार्य केवळ साप पकडण्यापुरते मर्यादित नसून, ते पर्यावरण संरक्षण आणि जैवविविधता जतन करण्यातही महत्त्वाची भूमिका बजावतात. ते स्थानिक समुदायांमध्ये वन्यप्राण्यांबद्दल जनजागृती करतात आणि त्यांच्याबद्दलच्या गैरसमजुती दूर करतात. उदाहरणार्थ, सापांबद्दल भीती आणि अंधश्रद्धा कमी करून, ते लोकांना वन्यप्राण्यांशी सुसंवादाने राहण्यास प्रोत्साहित करतात. याशिवाय, सर्पमित्र वृक्षारोपण आणि पर्यावरण संवर्धनाच्या उपक्रमांमध्येही सक्रियपणे सहभागी होतात, ज्यामुळे पर्यावरणीय समतोल राखण्यास मदत होते.
सर्पमित्रांचे आव्हान आणि निर्णयाचे कारण
सर्पमित्रांचे कार्य जोखमीचे आहे, कारण साप किंवा इतर वन्यप्राणी हाताळताना त्यांच्या जीवाला धोका असतो. अलीकडेच, महाराष्ट्र सरकारने सर्पमित्रांना अधिकृत ओळखपत्र आणि १० ते १५ लाख रुपयांपर्यंतचा अपघात विमा देण्याची योजना जाहीर केली आहे. यामुळे त्यांच्या कार्याला मान्यता मिळाली असली, तरीही सर्पमित्रांना अनेकदा आर्थिक आणि प्रशासकीय अडचणींचा सामना करावा लागतो.
दापोली तालुक्यातील सर्पमित्रांनी वन्यप्राणी बचाव कार्य थांबविण्याचा निर्णय घेण्यामागे वनविभागाशी असलेल्या काही अनुत्तरित मुद्द्यांचा समावेश असू शकतो. यामध्ये नुकसान भरपाई, प्रशिक्षण, आणि सुरक्षिततेच्या उपाययोजनांबाबत चर्चेची गरज असल्याचे संकेत मिळतात. हा निर्णय स्थानिक समुदाय आणि वनविभागासाठी एक आव्हान ठरू शकतो, कारण सर्पमित्रांशिवाय वन्यप्राण्यांशी संबंधित समस्यांचे निराकरण कठीण होऊ शकते.
पुढील दिशा आणि अपेक्षा
सर्पमित्रांनी वनविभागाशी चर्चा करून तोडगा काढण्याचे संकेत दिले आहेत. यामुळे वनविभाग आणि सर्पमित्र यांच्यातील सहकार्य अधिक मजबूत होण्याची शक्यता आहे. वनविभागाने सर्पमित्रांना प्रशिक्षण, सुरक्षा उपकरणे आणि योग्य नुकसान भरपाई देण्याच्या दृष्टीने पावले उचलल्यास, हे कार्य पुन्हा सुरू होऊ शकते. तसेच, स्थानिक समुदायानेही सर्पमित्रांच्या कार्याला पाठिंबा देणे आवश्यक आहे, जेणेकरून त्यांचे मनोबल वाढेल आणि ते आपले कार्य अधिक प्रभावीपणे करू शकतील.
सर्पमित्रांचा हा निर्णय दापोली तालुक्यातील वन्यप्राणी व्यवस्थापन आणि पर्यावरण संरक्षणाच्या दृष्टीने एक महत्त्वाचा टप्पा ठरू शकतो. येत्या काळात वनविभाग आणि सर्पमित्र यांच्यातील चर्चेतून सकारात्मक तोडगा निघेल, अशी आशा आहे.